Projekt muzyczny "POSYŁKA"

Władysław Żeleński w zupełnie nowej odsłonie

Zapomniany geniusz, czyli zarys twórczości Żeleńskiego

Żeleński

Dorobek kompozytorski Władysława Żeleńskiego jest znaczny. Napisał blisko 100 pieśni solowych oraz 2 duety wokalne, 4 opery (Konrad Wallenrod, Goplana, Janek, Stara Baśń), 8 okolicznościowych kantat, ponad 20 kompozycji chóralnych a capella i z towarzyszeniem instrumentów, 18 dzieł orkiestrowych (m.in. 3 uwertury i 2 symfonie oraz muzykę do 3 dramatów), 36 preludiów i 12 fug organowych, które niedawno zostały odnalezione w Pradze, 19 kompozycji kameralnych, około 30 utworów na fortepian solo, 11 na fortepian na 4 ręce (są to wersje jego utworów kameralnych i symfonicznych) i koncert fortepianowy. Spośród tej pokaźnej twórczości wiele dzieł zaginęło lub nie zostało jeszcze odszukanych. Nie ma m.in. obydwu jego symfonii, dwóch uwertur oraz dwóch, spośród czterech, kwartetów smyczkowych. Część jego kompozycji jest dostępna tylko w rękopisach.

W dziedzinie twórczości operowej jest kontynuatorem Moniuszki jako najwybitniejszy po nim przedstawiciel polskiej muzyki dramatycznej.

Na czoło twórczości tego kompozytora wysuwają się trzy działy: operowy, kantatowy, pieśniarski. W dziedzinie twórczości operowej jest kontynuatorem Moniuszki jako najwybitniejszy po nim przedstawiciel polskiej muzyki dramatycznej. Trzy z czterech jego oper powstały na bazie dzieł Mickiewicza, Słowackiego i Kraszewskiego. Liczne kantaty świeckie, głównie w obsadzie na chór męski i orkiestrę, upamiętniają ważne rocznice i daty w życiu i historii naszego narodu.

Najcenniejsze jednak chyba są pieśni, niezwykle wartościowe muzycznie, o niebanalnej melodyce, rozwiniętej harmonii i ciekawych, rozbudowanych akompaniamentach fortepianowych. Komponowane prawie przez całe życie, od czasów najdawniejszych, kiedy to w Krakowie zaczynał się uczyć kompozycji u Franciszka Mireckiego. Pisane najpierw do tekstów Żeleńskiego, Hanki, Mickiewicza, Syrokomli, Lenartowicza, Żmichowskiej, następnie do słów Krasińskiego, Kraszewskiego, Konopnickiej i Asnyka, w końcu do poetów młodopolskich – Tetmajera, Rydla, Malczewskiego.

Te małe arcydzieła wyróżniają się znakomitym warsztatem kompozytorskim i bogactwem pomysłów muzycznych

Te małe arcydzieła wyróżniają się znakomitym warsztatem kompozytorskim i bogactwem pomysłów muzycznych, idealnie dopełniających ich warstwę słowną – partia fortepianu przekracza w nich na ogół granice zwykłego akompaniamentu. Żeleński jest niezwykle obrazowy i ilustracyjny w tym akompaniamencie, np. w Barkaroli wyraźnie słyszymy plusk fal, w pieśni Z łąk i pól – dźwięk bijących dzwonów, a w Siedzi ptaszek na drzewie – ptasi tryl.

Najtrafniej chyba scharakteryzował jego lirykę wokalną Antoni Sygietyński: „Pieśni Żeleńskiego są to prawdziwe klejnoty formy, melodia jest wyrazem nastroju, a akompaniament ściślejszą charakterystyką tego wyrazu”. Twórczość pieśniarska Żeleńskiego jest wybitna, nic dziwnego więc, że zyskał w tej dziedzinie miano następcy Moniuszki.

Władysław Żeleński zajmuje ważne miejsce w historii polskiej muzyki: zalicza się go do najwybitniejszych kompozytorów polskich końca XIX i początku XX w. Jest twórcą na wskroś narodowym. Swój zawód pojmował jako posłannictwo i misję społeczną. Jest w tej twórczości bardzo polski i słowiański, a pierwiastki narodowe i ludowe stanowią ważny element jego dzieł. 

Ireneusz Trybulec

Powrót

Skip to content